Artykuły · Diagnoza różnicowa
ADHD czy trauma? Co może wyglądać podobnie, a co pomaga różnicować
Problemy z koncentracją, pobudzenie, impulsywne reakcje i trudność z organizacją mogą pojawiać się zarówno przy ADHD, jak i po doświadczeniach traumatycznych. Kluczowe znaczenie ma przebieg w czasie, historia rozwojowa i związek objawów z doświadczeniami.
Pytanie wraca często, bo część trudności z zewnątrz wygląda tak samo. Kłopot z koncentracją, pamięcią roboczą, pobudzeniem, emocjami albo snem nie należy do jednego rozpoznania.
Podobny objaw nie znaczy jednak tego samego mechanizmu. Doświadczenie trudnych zdarzeń to też nie to samo co rozpoznanie pourazowe. A ADHD nie tłumaczy automatycznie każdego nowego objawu.
Najważniejszy jest przebieg w czasie
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym. W diagnozie szuka się wzorca obecnego od dzieciństwa i wpływającego na funkcjonowanie w więcej niż jednym obszarze życia.
Trudności pourazowe mogą mieć inną chronologię. Mogą wiązać się z konkretnymi doświadczeniami, poczuciem zagrożenia, unikaniem, wracającymi wspomnieniami albo z tym, że funkcjonowanie zmieniło się po określonym okresie.
Sam fakt, że ktoś ma za sobą trudne lata, nie wyklucza ADHD. Jedno nie zasłania drugiego. Bywa, że oba obszary trzeba wziąć pod uwagę naraz.
Jeśli doświadczenia traumatyczne zaczęły się bardzo wcześnie, sama chronologia też nie wystarczy. Trzeba dokładniej odtworzyć rozwój i sprawdzić, jaki wzorzec był obecny w różnych sytuacjach.
Koncentracja psuje się z różnych powodów
Ktoś z ADHD może gubić uwagę, gdy zadanie jest monotonne albo gdy trudno utrzymać aktywację. Myśl odpływa do dźwięku za ścianą, do niedokończonej wiadomości, do kolejnego pomysłu.
Ktoś po traumie może mieć podobny problem z zupełnie innej strony: nadmierna czujność, wracające wspomnienia, lęk, poszatkowany sen.
W praktyce oba mechanizmy potrafią iść razem. Wtedy checklista „rozpraszam się” nic nie rozstrzyga. Trzeba pytać, od kiedy tak jest, w jakich sytuacjach i co to uruchamia.
Emocje nie są prostym testem
Szybka złość, płacz, zamrożenie albo trudność, by wrócić do równowagi, same nie stawiają rozpoznania.
Specjalista powinien pytać o kontekst. Co było przed reakcją. Czy to wraca od zawsze, czy od konkretnego momentu. Jak łączy się z innymi objawami.
Unikanie spotkań u jednej osoby idzie z chaosem uwagi. U innej z poczuciem zagrożenia. U trzeciej z obu stron naraz.
Nie trzeba wybierać jednej etykiety za wszelką cenę
Czasem uczciwa odpowiedź brzmi: oba obszary wymagają miejsca. Innym razem wcześniejsze podejrzenie słabnie, gdy zbierze się pełną historię.
Porównanie dwóch list objawów nie jest autodiagnozą. Test i „reakcja na stres” też jej nie zastąpią.
Liczy się chronologia, funkcja zachowania i to, co realnie utrudnia życie.
Pełny proces rozpoznawania ADHD jest na DiagnozaADHD.com.pl. Więcej o traumie na Trauma.pl. Osoby ze Szczecina mogą sprawdzić lokalny opis diagnozy ADHD prowadzonej przez Katarzynę Jurewicz.
Różnicowanie służy do uporządkowania tego, co może się nakładać. Nie do robienia testu „albo albo”.